Thì sông vẫn chảy (P2)

“Thuở nhỏ tôi yêu dòng sông. Lớn lên tôi biết những dòng sông đều ra biển. Tôi đành phải theo nó.” Trần Tiến.

Qua một chuyến phà ngang là trở về với dòng sông tuổi thơ. Nước cứ lững lờ trôi; thong thả, yên bình. Người sống ven sông tính tình cũng theo con nước; khi lớn, khi ròng, khi chậm rãi, hiền hoà, khi vội vàng, dữ dội.

Mấy ngày được về làm khách sông quê đứng ở bãi bồi thả trôi lòng theo dòng nước, bao nhiêu nghĩ suy cứ thế tràn về. Hồi nhỏ, mình thích đi ghe về nhà ngoại. Nhà ngoại cách một con sông. Đứng bên này, vút tầm mắt cũng chỉ thấy những hàng cây cao nhất không qua đầu ngón trỏ. Hồi đó đường xá chưa thông nên xuồng ghe tấp nập. Mỗi lần được về ngoại, mình thường ra ngồi trước mũi ghe, nắm sợi dây thừng để…lái. Chiếc ghe lướt sóng, nhấp nhô xẻ đôi con nước, cảm giác như đang cưỡi lên mình chiến mã. Mây bàng bạc trôi qua đầu.

Nhưng mấy lần sóng dữ, mưa to làm mình hoảng sợ. Nước tràn vào ghe, ba một tay lái chiếc kule-tư một tay tát nước để khỏi bị chìm. Mình cũng dùng một chiếc can cũ cắt đôi làm gào tát lấy tát để. Nhưng nước tràn vào ghe ngày một nhiều. Trời ngày càng tối. Sóng bạc đầu cao cả mét nâng mũi ghe lên cao rồi để nó rơi xuống đập vào một con sóng khác đang lầm lì nhô lên. Những lúc đó mình vừa run vừa sợ. Nghĩ đến cảnh ghe chìm, nghĩ đến cảnh người thân lặn ngụp trong dòng nước dữ, nghĩ đến cái chết đau đớn chập chờn trong tưởng tượng.

Sông như che chở mà đôi lúc như muốn nuốt chửng mình. Giữa lòng sông, con người thật nhỏ bé. Lớn lên, mình lang thang nhiều nơi, đôi lần xuôi dòng ra cửa biển, men theo những cây bần, cây đước còn bám đầy đất thịt phù sa, thấy mình giống thằng Cộc trong Rừng Mắm ngơ ngác đứng nhìn biển cả bao la mà nếu không có sự lý giải của nội nó sẽ chẳng bao giờ thấy được vẻ đẹp của cây mắm, rừng tràm, của cội nguồn, xứ sở. Nội thằng Cộc lý giải tổ tiên ngày xưa là từ miền trung tràn vào, chịu số phận là cây mắm. Họ đã ngã rạp trong chốn ma thiêng nước độc, để lót đường cho con cháu đi tới. Tất cả mấy lớp tiên phong đều ngã gục như rừng mắm rồi đến thời ông sơ, ông cố, ông nội là tràm mới kiếm được miếng ăn…Hàng thế hệ đã hy sinh khai hoang, mở đất để có được cây lúa như ngày hôm nay.

Đến thời mình không hiểu nhiều đến thế hệ cây mắm, cây bần, rừng tràm, rừng đước. Chỉ thấy đồng lúa mênh mông, đến mùa lũ thân phận người dân cũng nổi trôi theo con nước lớn rồng. Mùa cạn thì trơ lưng nắng cháy. Người cũng cằn cỗi như những cục đất phơi đồng. Người ta nói các nền văn minh lớn đều hình thành bên những dòng sông, không hiểu sao cái xứ mình cứ quẩn quanh trong miệt u minh, đói nghèo?

Lịch sử ngợi ca người nông dân là anh hùng. Những người khai hoang mở đất, khởi nghĩa và đấu tranh. Nhưng mình nhận ra rằng, những người bị áp bức, bất công, họ không có lựa chọn nào khác ngoài đứng lên giành lấy quyền sống, quyền làm người chứ đời thuở nào mấy ông tay lấm chân bùn lại muốn xưng hùng xưng bá.

Con sông cứ chảy, đời người lặng lẽ trăm năm. Dòng chảy của tinh thần thời đại. Dòng chảy của những khao khát làm nên lịch sử đẩy con người vào những cuộc tắm máu, của khói lửa điêu linh. Sông có khúc, người có lúc. Đôi khi chịu phận mưu sinh lại AQ mình là Hàn Tín, Câu Tiễn chịu nhục chui trôn, nếm mật nằm gai, nếm phân chờ ngày phục quốc, đoạt thiên hạ, rồi tháng ngắn, ngày dài, những cam chịu cũng vơi dần tích cũ chuyện xưa. Đôi khi sức dài, vai rộng, đứng giữa đất trời lại muốn “Phải có danh gì với núi sông” như cụ Nguyễn Công Trứ nói về chí làm trai, lắm lúc lại an phận thủ thường, tà tà đúng việc, rồi tự nhủ lòng “không nổi tiếng cũng đâu có sao”! Ai biết được sông chảy về muôn ngã. Đời người cũng muôn lối lợi danh.

Thôi thì cứ như dòng sông có gập ghềnh, dốc thác suối nguồn hay lặng lẽ âm thầm như mạch ngầm trôi chảy thì cũng hướng mình ra biển, của thế giới bao la rộng lớn khôn cùng, của chân trời không thể tới nơi. Ý thức được sự chảy trôi không bao giờ trở lại của tuổi trẻ và vươn mình tới những khát khao không bao giờ đạt được, phải chăng là những thôi thúc làm người ta muốn sống một cuộc đời cho đáng?!

TÙNG TIN